Mùa hè thường được coi là thời điểm không khí trong lành và sạch sẽ nhất trong năm. Nhưng trên thực tế, nhiệt độ cao và điều kiện ấm áp hơn có thể có tác động tiêu cực đến chất lượng không khí. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe do hiện tượng ô nhiễm không khí gây ra.
1. Ô nhiễm không khí là gì?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí là tình trạng ô nhiễm môi trường trong nhà hoặc ngoài trời bởi bất kỳ tác nhân hóa học, vật lý hoặc sinh học nào làm thay đổi các đặc tính tự nhiên của khí quyển. Chúng gây ra các bệnh về đường hô hấp và là một trong các tác nhân dẫn đến tử vong.
Dữ liệu của WHO cho thấy gần như toàn bộ dân số toàn cầu (99%) đang hít thở không khí chứa hàm lượng chất ô nhiễm cao, trong đó các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình phải chịu mức phơi nhiễm cao nhất.
2. Những yếu tố nào khiến ô nhiễm không khí trở nên tồi tệ hơn vào mùa hè?
2.1. Cháy rừng
Hoa Kỳ đã chứng kiến mức độ ô nhiễm hạt mịn PM2.5 giảm trong nhiều thập kỷ nhờ các quy định về môi trường và động cơ, nhà máy và nhà máy điện sạch hơn. Tuy nhiên, sự góp phần của cháy rừng vào ô nhiễm không khí đang gia tăng trở lại. Điều này đã dẫn đến mức độ ô nhiễm không khí tăng cao ở phần lớn đất nước.
Điều kiện nóng hơn, khô hơn, cùng với cỏ khô và bụi rậm tích tụ trong những tháng hè đã khiến các vụ cháy rừng lớn trở nên phổ biến hơn. Khi cháy rừng và nhiệt độ cực cao của khí hậu mùa hè xảy ra cùng lúc, chúng sẽ làm tăng ô nhiễm không khí. Khói cháy rừng làm tăng các hạt vật chất mịn trong không khí, khi kết hợp với các chất ô nhiễm khác đã tạo ra nhiều tầng ozone.
Trong khi ozone ở tầng bình lưu có tác dụng bảo vệ thì ozone hình thành ở mặt đất lại có hại cho sức khỏe con người. Sự phơi nhiễm đồng thời của hàng triệu người với tầng ozone trên mặt đất và các hạt vật chất ở mức độ cao này đã ảnh hưởng đáng kể cho sức khỏe con người.[1]
2.2. Nồng độ ozone tăng trên mặt đất
Theo một nghiên cứu của trung tâm UCLA Health, ô nhiễm tầng ozone trên mặt đất có nhiều khả năng ảnh hưởng đến con người nhất vào mùa hè khi ánh nắng mặt trời gay gắt nhất. Ozone được tạo ra từ phản ứng hóa học giữa ánh sáng mặt trời và các chất ô nhiễm phát ra từ giao thông, các nhà máy công nghiệp, hóa chất và điện.
Chúng gây nên hiện tượng ô nhiễm không khí sau khi giải phóng nhiều chất ô nhiễm từ các nguồn khác nhau như đốt nhiên liệu hóa thạch, vận tải đường bộ, nhà máy lọc dầu, dung môi, thảm thực vật, bãi chôn lấp, nước thải hay chăn nuôi.[2]
Các phản ứng tạo ra ozone được xúc tác bởi nhiệt và ánh sáng mặt trời. Vì vậy đây là một vấn đề đặc biệt trong những tháng mùa hè. Nồng độ ozone tăng cao dẫn đến ô nhiễm không khí và gây ra các bệnh về phổi. Theo một số nghiên cứu ở châu Âu, tỷ lệ tử vong tăng lên khi mức độ tiếp xúc với ô nhiễm không khí.
Không giống như ozone trong tầng bình lưu có tác dụng bảo vệ chúng ta khỏi bức xạ cực tím, ozone tầng đối lưu ở mức cao lại gây hại cho thực vật, làm giảm năng suất tăng trưởng rừng và gây thiệt hại cho các tòa nhà và di tích.
2.3. Hiện tượng đảo ngược đảo nhiệt
Thời tiết và chất lượng không khí có mối liên hệ cơ bản. Ánh nắng mặt trời, mưa, dòng khí và nhiệt độ đều có ảnh hưởng trực tiếp đến ô nhiễm không khí. Những ngày nắng kéo dài trong mùa hè xúc tác các phản ứng hóa học giữa các chất ô nhiễm cùng với tốc độ gió cao hơn có thể phân tán chúng đến các khu vực khác. Thật không may, sự nghịch đảo nhiệt độ này xảy ra ở nhiều địa điểm, nhất là những nơi bị ô nhiễm không khí nặng.
Hiện tượng này xảy ra khi gradient nhiệt bình thường của khí quyển bị đảo ngược. Thông thường, không khí gần mặt đất tương đối ẩm và khí quyển trở nên lạnh hơn theo độ cao. Trong quá trình nghịch đảo nhiệt, không khí lạnh bị giữ lại bên dưới không khí ấm, tạo ra một túi khí đọng gần bề mặt Trái đất. Khi hiện tượng này tồn tại trong một thời gian, các chất ô nhiễm bị mắc kẹt bên dưới luồng khí ấm có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng không khí.[3]
2.4. Lượng khí thải xe cộ tăng lên
Mùa hè là thời điểm lý tưởng cho những chuyến du lịch. Tuy nhiên theo Hội đồng Du lịch & Lữ hành Thế giới, 8-10% lượng khí thải CO2 toàn cầu dẫn đến ô nhiễm không khí là do ngành du lịch và lữ hành gây ra. Cho dù là bằng xe buýt, tàu hỏa, máy bay, tàu thủy hay ô tô, mọi phương tiện giao thông đều cần được cung cấp năng lượng để hoạt động.
Nguồn năng lượng này thường được tạo ra từ các hóa thạch như dầu và khí đốt. Khi nhiên liệu được đốt cháy, khí carbon dioxide sẽ được giải phóng. Điều này xâm nhập và làm nóng bầu khí quyển, gây ra hiện tượng ô nhiễm không khí.
Đối với những chuyến đi dài hơn, 34% du khách chọn di chuyển bằng máy bay. Vậy nhưng, tuyến đường càng dài thì lượng CO2 thải ra càng nhiều, ảnh hưởng nặng nề đến ô nhiễm không khí.
Những tháng hè mang đến cho chúng ta ánh nắng mặt trời ấm áp và những chuyến du lịch nghỉ mát. Tuy nhiên, mùa hè ở rất nhiều khu vực còn đi kèm với khói bụi và ô nhiễm không khí. Bởi vậy chúng ta cần chú ý khi ra đường vào những ngày mùa hè oi bức để giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực của ô nhiễm không khí đến sức khỏe.
Tìm hiểu thêm những thông tin cơ bản về không khí tại đây.
Xem thêm: Máy thông gió hồi năng lượng (Energy Recovery Ventilator) có gì đặc biệt?
